علی چاغروند گفت:مناطق آزاد در حال حاضر متهم به ناکارآمدی و ناکامی در دستیابی به اهداف از جمله اهداف صادراتی و توسعهای هستند. این در حالی است که متولیان این مناطق از نسل چهارم مناطق آزاد و پیشروی در این مسیر صحبت میکنند. اما چرا نسل چهارم مناطق آزاد برای اقتصاد کشور که حدود یک […]
علی چاغروند گفت:مناطق آزاد در حال حاضر متهم به ناکارآمدی و ناکامی در دستیابی به اهداف از جمله اهداف صادراتی و توسعهای هستند. این در حالی است که متولیان این مناطق از نسل چهارم مناطق آزاد و پیشروی در این مسیر صحبت میکنند. اما چرا نسل چهارم مناطق آزاد برای اقتصاد کشور که حدود یک دهه است، رشد اقتصادی نزدیک به صفر را تجربه میکند و با انواع تحریمهای بینالمللی و بیثباتیهای داخلی همراه بوده، حائز اهمیت است و اساسا پرداختن به نسل چهارم، بدون تحقق اهداف سه نسل قبلی، واقعبینانه و امکانپذیر است؟
نسل چهارم مناطق آزاد، بعد از سه نسل تجاری، صنعتی و خدماتی، به عنوان نسل شرکتهای دانشبنیان و استارتاپها هدفگذاری شده است؛ اما تحقق نسل چهارم مناطق آزاد مستلزم چه پیشنیازهایی است و آیا استفاده از فرصتها و پتانسیلهای این مناطق، میتواند تبدیل به سکوی پرتاب بنگاههای دانشبنیان و تحقق رشد و توسعه اقتصادی کشور شود؟
نظریات اقتصادی طی سالهای اخیر با ارائه مدلهای رشد درونزا بر نقش دانش، فناوریهای جدید و نوآوری بر رشد اقتصادی درونزا تاکید کردهاند. براساس این نظریهها، نوآوری باعث افزایش تولید، افزایش بهرهوری تولید و خدمات و تقویت رشد اقتصادی پایدار میشود. بررسی روند توسعه کشورهای مختلف جهان نیز بیانگر اهمیت توجه به اقتصاد دانشبنیان و نوآوری طی سالهای اخیر است.
براساس اصول علم اقتصاد، دانش از طریق بهرهوری کل عوامل تولید رشد اقتصادی را به دنبال دارد و به عنوان یک منبع دائمی ناتمامناپذیر، بهرهگیری از آن در فرایندهای تولیدی و خدمتی باعث افزایش مزیت رقابتی و ایجاد ارزش افزوده در بنگاههای اقتصادی میشود و از این طریق باعث افزایش رفاه اقتصادی اجتماعی و توسعه شود.
بررسیها نشان میدهد طی سالهای اخیر کسب و کارهای نو و اقتصاد دانشبنیان تمامی زمینهها از قبیل تجارت، ساختار اقتصادی، بهرهوری و نوع مدیریت را در دنیا متحول کرده است و بسیاری از جریانات اقتصادی شکل گرفته از جمله آزادسازی تجارت و جهانی شدن بازرگانی، فناوری اطلاعات و ارتباطات، مدیریت دانش، تغییر ساختاری در اقتصاد، تغییرات در محل نیروی کار، افزایش حق انتخاب مصرفکنندگان، کوچک شدن دولت و کسب و کارهای الکترونیکی از حوزههای تحت تاثیر نوآوری و اقتصاد دانشبنیان بوده است.
کشور ما اما به رغم وجود قوانین و اسناد بالادستی و پتانسیلها و ظرفیتهای موجود، همچنان جایگاه مناسبی در وضعیت اقتصاد دانشبنیان ندارد. برنامه چهارم توسعه نخستین برنامهای بود که در آن به اقتصاد دانشبنیان به طور مشخص اشاره شد. پس از اجرای برنامه چهارم و ناکامیهایی که در دسترسی به اهداف وجود داشت، این موضوع در برنامه پنجم نیز دنبال شد.
بالا بودن حجم فعالیتهای اقتصاد دولت و غیررقابتی بودن فضای اقتصاد کشور، پایین بودن سهم تحقیق و توسعه از تولید ناخالص داخلی، کمبود سرمایههای ریسکپذیر، پایین بودن میزان سرمایهگذاری خارجی در کشور، ضعف قوانین در جهت حمایت از حقوق مالکیت فکری و معنوی، وابستگی شدید صادرات غیرنفتی به محصولات مرتبط با فناوری غیربرتر و محصولات بنگاههای دولتی، ضعف منابع و مشوقهای مالی توسعهی تحقیق و فناوری در بخش غیردولتی از جمله دلایلی است که باعث شده روند توسعه و تحقق اقتصاد دانشبنیان در کشور به کندی پیش رود. در این میان یکی از عرصههایی که به دلیل ظرفیتها، امکانات، قوانین، تسهیلات و معافیتها، پتانسیل کمک به تقویت جریان نوآوری و اقتصاد دانشبنیان و کسب و کارهای نو را دارد، مناطق آزاد است.
اگرچه در دو سال اخیر به دلیل تحریمها و کرونا، صادرات و جذب سرمایهگذار خارجی در مناطق آزاد روند کاهشی داشته اما به دلیل وجود شرکتهایی با تجربه صادرات بالا، دسترسی به اطلاعات و بازارهای خارجی بیشتر از سایر مناطق فراهم است و از این پتانسیل در جهت توسعه صادرات محصولات و خدمات شرکتهای نوآور میتوان بهره برد.
تسهیل در تامین مواد و کالاهای مصرفی دانشبنیان، معرفی محصولات شرکتهای دانشبنیان، حمایت از تدوین و اجرای برنامه بازاریابی، منتورینگ و مشاوره صادراتی، حمایت از تبلیغات در بازارهای صادراتی، اخذ گواهینامهها و مجوزهای بینالمللی، ثبت بینالمللی محصولات، داروها و علائم تجاری، ارزیابی آمادگی صادرات، حمایت از حضور در نمایشگاههای خارجی، حمایت از پذیرش و اعزام هیئتهای تجاری، حمایت از حضور در مناقصات بینالمللی، یارانه سود تسهیلات صادراتی، حمایت از واسطههای صادراتی، حمایت از آموزش بازرگانی و صادرات، حمایت از ورود شرکتها به بورس از جمله اقداماتی است که در راستای توسعه تولید و صادرات بنگاههای نوآور میتواند در مناطق آزاد صورت گیرد و از این طریق علاوه بر حمایت از شرکتهای دانشبنیان و نوآور، اهداف صادراتی این مناطق محقق و امکان سرزیر رشد و توسعه اقتصادی صورت گرفته در کل کشور فراهم میشود.
